Bạn có thể cảm thấy khó chịu ngay lập tức khi đọc dòng đầu tiên này.

Có phải vì bạn cũng được dạy như vậy?
Hay bạn vừa mới dạy con bạn như vậy?

Nếu bạn được dạy và / hoặc dạy con bạn / người khác như vậy thì tôi đề nghị bạn dừng ngay ngập tức và đừng hủy hoại đời ai theo cách này nữa.

Bài viết này có thể khó tiếp nhận, tôi mừng cho ai đọc được hết nó.

---

1. Cha mẹ dạy bạn vâng lời

Từ bé đến lớn thật ra tôi chưa từng vâng lời, mỗi lần tôi “vâng lời” cha mẹ, tôi đều nổi loạn một chỗ khác và giữ bi mật chuyện đó cho riêng mình.

Có thể vì lý do đó, mà trong đám bạn ở trường mẫu giáo, tôi cảm thấy một số đứa không biết dùng não của chúng.

Tôi thấy người ta quá chú trọng vào việc bắt một đứa trẻ phải ngoan ngoãn, đặt đâu ngồi đó.

Một đứa như vậy đến trường nghe theo bạn xấu, bị thầy cô bất công cũng không dám lên tiếng, lúc yêu đương thì bị đối phương dắt mũi, lúc lập gia đình thì nhu nhược, lúc đi làm thì sếp cho gì ăn nấy, đồng nghiệp đẩy việc thì ráng nhận, đối tác ép giá thì chịu…

Ở các nước phương Tây, đặc biệt là ở những nước có nền giáo dục phát triển, tư duy phản biện (critical thinking) và tư duy độc lập (independent thinking) thường được khuyến khích và giảng dạy xuyên suốt hệ thống giáo dục.

Nhiều trường học sử dụng phương pháp giáo dục “học tập dựa trên vấn đề” (problem-based learning), nơi học sinh được khuyến khích tìm hiểu vấn đề và đưa ra giải pháp dựa trên suy nghĩ và nghiên cứu độc lập. Các câu lạc bộ tranh luận tại các trường học và đại học là nơi học sinh, sinh viên được thực hành kỹ năng tư duy phản biện bằng cách tranh luận về các vấn đề xã hội, chính trị và khoa học.

Cái kiểu thương cho roi cho vọt của một số bậc phụ huynh, nếu dùng sai cách, chỉ đẻ ra một đứa trẻ yếu đuối, bẩm sinh quen bị chi phối bởi người khác. Rồi nếu bạn đã quen bị chi phối, quen được chỉ chỗ cho ngồi, bước ra cuộc đời ai cũng muốn tiếp thị cho bạn, bởi vì lừa bạn là dễ hơn.

Bạn không dám sai lầm, vì bạn sợ bị đau khi sai lầm.

Bạn không có cơ hội sai lầm, bạn không quen sửa sai, bạn chỉ cần biết vâng lời ai đó là bạn được “yên ổn”

Rồi khi ra đời bạn bế tắc, vì bản chất cuộc đời là một chuỗi sai lầm không hồi kết (cũng là một chuỗi cơ hội dẫn đến thành công, tiền bạc…)

Bạn đã bị hủy hoại như vậy đó.

---

2. Cha Mẹ Dạy Bạn “Thật Thà”

Tôi không khuyến khích bạn lừa dối nhưng ta hãy quay trở lại một chút với lịch sử, để nhìn thấy sự khắc nghiệt của việc chỉ biết nói thật.

Bạn có biết rằng, trong suốt thời kỳ Trung Cổ ở châu Âu, Giáo hội Công giáo có ảnh hưởng mạnh mẽ lên đời sống xã hội và tư tưởng, đôi khi khiến cho việc suy nghĩ độc lập và sáng tạo bị kìm hãm? Mặc dù có những tiến bộ nhất định trong khoa học và nghệ thuật, nhưng sự thống trị tư tưởng đã dẫn đến việc nhiều người phải tuân theo và không dám đặt câu hỏi.

Điển hình là trường hợp của Galileo Galile,i một nhà khoa học người Ý, người đã ủng hộ lý thuyết Trái Đất xoay quanh Mặt Trời của Copernicus. Năm 1633, Galileo bị Tòa án Dị giáo xét xử vì quan điểm của mình và bị buộc phải rút lại lý thuyết này.

Galileo đã bị giam lỏng trong nhà gần một thập kỷ đến chết.

Nếu bạn thật thà một cách mù quáng như Galileo thì bạn cũng nên bị hủy như vậy.

---

Chuyện Cổ Tích về Thỏi Son Đỏ của Mẹ

Con trẻ nó nói dối bạn mắng nó làm cái chó gì?

Ngày xửa ngày xưa, ở một ngôi làng ven sông, có vợ chồng ông Minh và bà Dương sống cùng cô con gái nhỏ tên là Mai Linh. Cô bé xinh xắn, thông minh, và rất được yêu thương. Một ngày nọ, ngôi làng tổ chức lễ hội lớn, và Mai Linh được chọn để biểu diễn một điệu múa truyền thống. Trước khi đi, bà Dương trang điểm cho con bằng màu son đỏ rực như cánh hoa đào.

Mai Linh rất thích thú với diện mạo mới của mình. Sau lễ hội, cô bé lén lấy thêm chút son của mẹ để tô lại môi. Khi về nhà, bà Dương ngay lập tức nhận ra màu son trên môi Mai Linh. Nheo mắt lại, bà hỏi:

“Mai Linh, con có lấy son của mẹ không?”

Mai Linh lo lắng, sợ rằng sẽ bị mắng, nên vội vàng phủ nhận:

“Không, con không lấy.”

Bà Dương giận dữ. Bà không thể chấp nhận việc con gái bé bỏng của mình dám nói dối, liền quát lên:

“Mới bấy nhiêu tuổi mà đã nói dối, lớn lên sẽ ra sao?”

Không kiềm chế được cơn giận, bà đánh Mai Linh để trừng phạt.

Tối hôm đó, khi ngồi bên ánh đèn dầu, bà Dương kể lại câu chuyện với ông Minh, giọng đầy tự hào về cách dạy dỗ nghiêm khắc của mình. Ông Minh lặng im nghe vợ nói, rồi thở dài, nhìn vợ với ánh mắt trầm ngâm.

“Có lần em đi chơi vs bạn, mẹ gọi hỏi em ở đâu, em kêu đang nấu cơm. Thế là nói dối đấy.”

Bà Dương khựng lại, lúng túng đáp:

“Tch, cái đó nó khác”

Ông Minh mỉm cười, giọng nói ôn tồn nhưng không kém phần sâu sắc:

“Khác hả? Con nói dối thì em đánh, còn em nói dối thì ai đánh em?”

Bà Dương lặng người, không biết phải trả lời thế nào. Suốt đêm đó, bà nằm trằn trọc, suy nghĩ về những gì đã xảy ra. Sáng hôm sau, khi ánh nắng đầu tiên chiếu vào căn nhà nhỏ, ông Minh ngồi xuống bên cạnh Mai Linh. Ông nói:

“Con à, nói dối không phải lúc nào cũng xấu. Nhưng nếu con nói dối, hãy chắc chắn điều đó không làm hại người khác. Điều quan trọng là phải giữ lòng ngay thẳng.”

Mai Linh ngước nhìn bố, trong đôi mắt tròn xoe của cô bé lấp lánh sự tò mò:

“Bố à, ý bố là nói dối vì lý do tốt?”

Ông Minh gật đầu, mỉm cười hiền từ:

“Đúng vậy, con gái. Trong cuộc sống, cần biết khi nào nên nói thật và khi nào cần khéo léo. Nhưng nhớ rằng, dù thế nào đi nữa, con phải luôn giữ cho mình một tấm lòng chân thành.”

Những lời dạy của ông Minh thấm sâu vào tâm trí Mai Linh. Cô bé hiểu rằng cuộc sống không chỉ có đúng sai rạch ròi, mà đôi khi cần sự khôn ngoan và lòng nhân hậu. Từ đó, Mai Linh không chỉ trở thành một cô bé biết suy nghĩ chín chắn, mà còn là người con hiếu thảo, biết cân nhắc trong mọi việc mình làm.

---

3. Cha Mẹ Dạy Bạn Làm Con Đĩ

Cha mẹ từ khi bạn còn bé đã rót vào đầu bạn những lời lẽ “tốt đẹp” về việc chăm chỉ học tập, kiếm một công việc ổn định, không vội vàng, không va chạm. Họ nghĩ rằng như vậy là đang bảo vệ bạn, nhưng thực chất, họ đang đẩy bạn vào một cái bẫy vô hình, nơi bạn lớn lên mà chẳng có chút kiến thức nào về cách làm chủ cuộc sống của mình. Kết quả là bạn trưởng thành, nhưng không khác gì một kẻ hèn nhát, nghèo túng, tay trắng vì chưa từng biết cách tự mình đối mặt với thực tế.

Từ khi còn nhỏ, bạn đã bị dạy phải sợ hãi sự giàu có, phải xa lánh những người thành công, vì họ toàn là lừa đảo và vụ lợi. Bạn bị nhồi nhét vào đầu ý tưởng rằng chỉ có người thanh bạch, liêm khiết, mới là người tốt, chỉ có nghèo khó mới là nhân hậu.

Nhưng khi bước chân vào xã hội, sự ngây thơ đó sẽ trở thành gánh nặng. Bạn phát hiện ra rằng, xã hội không giống như thế giới mà bạn từng được kể. Bạn không biết cách đàm phán, không biết đắn đo thiệt hơn, không biết cách bảo vệ mình trước những kẻ lừa đảo.

Cuối cùng, bạn không thể lo lắng cho cha mẹ, để họ cô độc trong tuổi già. Không phải vì bạn bất hiếu, mà vì bạn bất lực.

Người mạnh mẽ không tự nhiên mà có. Cha mẹ bạn đã vô tình biến bạn thành một con chiên ngoan ngoãn, để rồi khi ra ngoài đời, bạn chỉ biết run rẩy trước ác quỷ. Bạn đã quen với sự nuông chiều, với những lời dịu dàng, đến mức khi đối mặt với thực tế tàn nhẫn, bạn không biết phải làm gì ngoài việc câm lặng chịu đựng.

Nếu từ nhỏ bạn không được rèn luyện, không bị ném vào những thử thách khắc nghiệt, làm sao bạn có thể chống đỡ khi sóng gió ập đến? Cha mẹ đã đánh đập, mắng mỏ bạn đủ chưa? Nếu chưa, thì hãy đợi đến khi đời thực ra tay. Xã hội này không phải ai cũng yêu thương bạn, không phải ai cũng quan tâm đến cảm xúc của bạn.

Bạn bước ra khỏi cửa mà không biết, rằng, đời này là chiến trường.

Không ai có thể chiều chuộng bạn mãi mãi. Nếu không sớm học cách đứng vững trên đôi chân mình, bạn sẽ chỉ là một kẻ hèn mọn, dễ dàng bị người khác thao túng. Không biết suy nghĩ, không biết phản kháng, không biết đấu tranh, thì dù có học giỏi đến đâu, bạn cũng chỉ là một con cờ trong tay kẻ khác.

Một người như vậy, chẳng khác nào một con đĩ của cuộc đời.